| Chào mừng bạn đến với Diễn đàn Bộ môn Tâm lý học Hãy Đăng kí ngay nếu bạn vẫn chưa là thành viên. Tham gia để cùng giao lưu và học hỏi nhé! |
| Nghề sư phạm | |
|---|---|
| Tweet Topic Started: 4 Nov 2010, 21:34 (673 Views) | |
| lethanhnhan | 4 Nov 2010, 21:34 Post #1 |
![]()
Administrator
|
Nghề sư phạm Nghề của bạn là bằng cách tổ chức và thực hiện các " quy trình công nghệ" trong giáo dục mà đảm bảo cho hành động của thầy và của trò không nhất thiết phải sai lầm. Có thể làm được không? Làm như thế nào? Bạn hãy tự trả lời lấy. Sau đây là một số gợi ý làm chỗ bấu víu, nếu bạn nghĩ rằng phải cần cứu đến sách. Trước hết, quá trình giáo dục, rút cục, chỉ là quá trình tạo cho thế hệ trẻ năng lực thực tiễn, có thể sống và phát triển trong xã hội đương thời, thể hiện ở năng lực hành động và cư xử trong sản xuất, công tác, trong đời sống hàng ngày. Tùy theo lĩnh vực hoạt động, năng lực ấy được coi như nặng về lý luận hay nặng về thực hành, nhưng nhất quyết phải có cả hai như một tể thống nhất với tư cách là năng lực thực tiễn. Trong thời đại chúng ta, năng lực thực tiễn không chỉ thuần về lao động chân tay hay lao động trí óc, mà phải có cả hai. Loài người đã có lúc tách hai loài lao động ấy ra và nhờ vậy cả hai đều phát triển mạnh mẽ, nhưng muốn phát triển mạnh hơn trong thời đại chúng ta, thì chúng lại phải thống nhất với nhau ở trong mỗi cá nhân. Năng lực thực tiễn đặc trưng cho trình độ văn minh bao giờ cũng vốn có sẵn trong hiện thực, do thế hệ trước tạo ra, tinh chế, giữ lại giới hình thức các sản phẩm vật chất và tinh thần. Sản phẩm xuất hiện lần đầu tiên thông thương được thực hiện bằng phương pháp mày mò. Nhưng quá trình tinh chế tiếp theo phải định hình đến mức được quy trình hóa. Như vậy, trước mặt trẻ em đã có sản phẩm (đồ vật, khái niệm, hình tượng nghệ thuật...) và quy trình công nghệ chế tạo nó, cùng những điều kiện cần thiết để "tái sản xuất" những sản phẩm như thế. Thoạt đầu đó là sản phẩm của các nhà bác học, của các nhà sáng chế, phát minh. Nhưng bả thân sản phẩm lại không có tính bác học. Bất cứ người nào làm theo đúng quy tình công nghệ ấy, thì thế nào cũng làm ra được sản phẩm ấy. Lặp lại một việc đã được xác định vô cùng dể hơn so với lần đầu tiên làm việc ấy. Đó là ưu thế tuyệt đối của giáo dục. Giáo dục không có nghĩa vụ sáng tạo ra cái gì với tư cách là cái đầu tiên có trong lịch sử. Giáo dục chỉ là quá trình sáng tạo lại cái đã được lịch sử sáng tạo. Vì vậy, một khi trong tay đã có mẫu sản phẩm và quy trình công nghệ làmra sản phẩm ấy, mọi người có điều kiện đảm bảo "ăn chắc 100%", cho phép làm lại lần nữa chính sản phẩm ấy. Thầy giáo không phải tự mình làm lại sản phẩm, mà là tổ chức, tạo điều kiện cho học sinh tự mình làm lại sản phẩm ấy. Chỉ có điều cần lưu ý là đối với học sinh, mục tiêu hành động không phải làm ra sản phẩm ấy, để thúc đẩy nền văn minh tiến lên như chức năng của nhà bác học, mà chỉ là tạo cho mình năng lực thực tiễn cần thiết để sống được và nhờ đó mà trẻ em phát triển được trong xã hội đương thời, nghĩa là nhiều nhất chỉ có thể đạt đến trình độ mà loài người đã đạt được. Học sinh không có nghĩa vụ sáng tạo, hiểu theo đúng nghĩa đen của từ này. Học sinh chỉ có bổn phận tái tạo trong nhân cách mình năng lực thực tiễn mà loài người đã sáng tạo ra trong quá trình lịch sử hiện thực. Nói cách khác, học sinh chỉ có thể và buộc phải sáng tạo lại cái mà loài người đã sáng tạo ra trước đây, theo đúng mẫu và quy trình công nghệ của nó. Nhưng học sinh chỉ có thể làm được việc ấy, khi có thầy giáo tổ chức, hướng dẫn và tạo mọi điều kiện "khách quan" cần thiết khác. Đó là bản chất của nghề sư phạm. Về nguyên tắc, mỗi sản phẩm bao hàm trong bản thân mình dưới dạng ẩn tàng, phương pháp chế tạo ra nó. Đương nhiên, như K.Mark nói, các trình độ văn minh khác nhau ở phương pháp chế tạo ra sản phẩm, chứ không phải ở bản thân sản phẩm ấy. Càng về sau, Phương pháp sản xuất càng được tinh chế và cô lại thành "quy trình công nghệ" hay thành lôgic của quá trình hành động". Thầy giáo phải làm cho sản phẩm ấy bộc lộ quá trình tạo ra nó theo tật tự của "quy trình câng nghệ". Việc này không dễ, bởi vì những sản phẩm (đồ vật, hình tương, khái niệm văn chương ...) được lưu hành trong đời sống ( và sách vở) chỉ ở trong dạng sản phẩm cuối cùng như một khối liền với tư cách là ((cái xác)),để lại đằng sau quá trình sinh thành và phát triển nó. Bây giờ thầy giáo phải lập chính quá trình sống ((sống trước)) của cái xác-sản phẩm. Tốt nhất là đến tận nơi, xem cái quy trình mà những người trước đây đã dùng để làm ra sản phẩm (kỹ sư, bác học, nhà văn ...). Nếu không nhờ họ kể lại, mô tả chi tiết. Tất cả những trường hợp ấy chỉ là ((giá như))... Trong thực tế rất ít khi gặp. Thành thử, thầy giáo phải tự mình mày mò và ((thiết kế)) lại, căn cứ vào bản thân sản phẩm và về phía chủ quan, căn cứ vào năng lực vốn có của thầy. Việc này không nhất thiết thầy phải ((sáng tạo)). Nhưng khả năng sáng tạo của thầy phải được tập trung vào gia đoạn sau. Có thể thiết kế lại một lần nữa quy trình hiện thực đã làm ra sản phẩm thực dưới dạng ((làm để học)), có tính sư phạm. Lúc này quy trình công nghệ đã được tinh chế, loại bỏ tất cả những gì có thể loại bỏ, chỉ còn lại cái - không - thể - không - có, tức là ((cái logic thuần khiết)) của sản phẩm. Nhiệm vụ cơ bản của giáo dục phổ thông là tạo cho học sinh năng lực thực tiễn bằng cách thực hiện quy trình công nghệ theo kiểu nhà trường. Như vậy, giữa quy trình công nghệ làm ra sản phẩm cùng bản thân sản phẩm ấy của người lớn (kỹ sư, công nhân, nhà bác học, nghệ sĩ...) và của học sinh không khác về logic, về chất mà chỉ khác nhau ở trình tự thời gian xẩy ra trong lịch sử (một đằng lần đầu tiên làm ra, một đằng lặp lại việc làm ấy) và do đó ở cả tính sư phạm của quá trình. Nói cách khác, Quá trình sư phạm (giáo dục) có cùng logic và bản chất với quá trình lịch sử hiện thực của loài người, nhưng hai quá trình ấy không đồng nhất, chúng khác nhau ở tính chuẩn mực. Quá trình sư phạm là quá trình lịch sử đã được cô đúc, tinh chế, ổn định, không còn si lầm nữa. Hơn nữa, quá trình ấy đã được chọn lọc như cái - không - thể - không - có đối với mỗi thành viên của xã hội trong giai đoạn lịch sử đương thời. Giáo dục phổ thông buộc mỗi trẻ em phải có năng lực thực tiễn ít nhất, đủ để sống được một cách bình thường trong xã hội. Nhưng năng lực ấy không thể có được bằng cách ghi nhớ những lời giảng giải của thầy giáo, mà chỉ có thể bằng việc làm của chính mình. Nguyên lý ấy xưa nay vẫn có tính phổ biến và bắt buộc đối với mọi thế hệ mới sinh ra và lớn lên. Nhưng nhà trường cũ, đặc biệt là nhà trường của các giai cấp thống trị trước đây, đã tác ra thành hai quá trình: một quá trình nghe giảng giải và ghi nhớ cách mô tả sản phẩm (đồ vật, khái niệm, hình tượng ...) được tiến hành ở trong lớp học, gọi là giáo dục nhà trường, còn làm ra sản phẩm theo cách mô tả ấy được tiến hành ở ngoài nhà trường, trong cuộc sống thực, mà người ta quen gọi là ((thực hành những điều đã học)). Mọi ((thủ thuật sư phạm)) đều tìm cách giảng dễ hiểu, dễ ghi nhớ chứ không nhằm mục đích giúp học sinh tự tạo ra ở ngay lớp học chính những điều thầy đã giảng. Nghề sư phạm, hiểu theo nghĩa của chúng ta, là muốn cho thế hệ trẻ có được cái gì trong nhân cách đó, thì thầy giáo phải tạo mọi điều kiện cần thiết, đảm bảo cho học sinh tự mình tạo ra cho mình cái ấy, và làm trước mắt thầy giáo. Nguyên lý vàng ngọc của phép sư phạm mới là không bao giờ đưa đến cho trẻ em những sản phẩm làm sẵn. Thế là bây giờ thầy giáo không phải chỉ tìm cái đó ở trong sách để mà giảng lại y như sách, mà chính mình cũng phải thực sự làm ra cái ấy trong cuộc sống thực. Nếu đem so với nhà bác học, thầy giáo có thể làm ra đúng những sản phẩm (khái niệm, định luật ...) y như vậy, có cùng chất lượng sản phẩm và quy trình công nghệ không kém hơn. Nhưng có hai điểm khác nhau, khiến cho thầy giáo có riêng ((bí mật nhà nghề)) mà không một người nào có thhể có được: 1) thầy giáo làm lại sản phẩm ấy không nhất thiết phải sai lầm, có thể đúng ngay từ lần đầu và 2) thầy tổ chức và hướng dẫn học sinh cũng làm được như thầy, ngay từ đầu đã đúng. Như vậy, thầy giáo đã nắm chắc quy trình công nghệ và ngay từ đầu quá trình sản xuất (giáo dục) đã có mẫu của sản phẩm. Theo những đặc điểm ấy, trường sư phạm thực sự là một trường dạy nghề, theo nghĩa đen của từ, và sự vĩ đại của thầy giáo là ở chỗ, như một người lao động tiêu biểu của nền sản xuất đương thời (nay là một nền sản xuất đại công nghiệp cơ khí hóa, xét về trình độ loài người) là lao động ó kỹ thuật, theo một quy trình công nghệ chặt chẽ, không còn trông chờ vào lực lượng siêu nhân, ở ngoài nền văn minh vật chất và tinh thần hiện có. - Tâm lý học dạy học, NXB giáo dục 1983 - |
![]() |
|
| 1 user reading this topic (1 Guest and 0 Anonymous) | |
| « Previous Topic · Tâm lý học giáo dục - sư phạm · Next Topic » |








2:42 PM Jul 11